Επηρεάζει το ρίσκο καρκίνου του μαστού;

Βάρδιες που ξεκινούν τα μεσάνυχτα, «σπαστά» ωράρια 24 ωρών, αλλαγή ρυθμού ύπνου-ξύπνιου κάθε λίγες μέρες … Το σύγχρονο εργασιακό τοπίο ―από νοσηλευτές μέχρι τηλεφωνικά κέντρα και αεροσυνοδούς― φέρνει πολλές γυναίκες να δουλεύουν έξω από το φυσικό κιρκαδικό ρολόι τους. Ποια είναι, όμως, η επίδραση αυτής της νυχτερινής εργασίας στα οιστρογόνα και, τελικά, στον κίνδυνο καρκίνου του μαστού;

Είμαι ο Βλάσιος Τσαντήλας, μαστολόγος στη Θεσσαλονίκη, και συγκέντρωσα τα πιο πρόσφατα (2024-2025) δεδομένα για να δούμε τι πραγματικά ισχύει και τι μπορούμε να κάνουμε πρακτικά.

Τι λένε οι μεγάλες μελέτες;

Τα δεδομένα δεν είναι απόλυτα ομοιογενή, ωστόσο οι περισσότερες αναλύσεις συγκλίνουν: παρατεταμένη διαταραχή του κιρκαδικού ρυθμού συνδέεται με μέτρια αύξηση κινδύνου.

Γιατί συμβαίνει; – Οι βιολογικοί μηχανισμοί

1. Πτώση μελατονίνης
   
   
   • Το τεχνητό φως τη νύχτα αναστέλλει την παραγωγή μελατονίνης, μιας ορμόνης με αντικαρκινικές ιδιότητες και ρόλο-κλειδί στη ρύθμιση οιστρογόνων.
     
     
2. Αντίστροφη έκκριση κορτιζόλης
   
   
   • Διαταράσσεται το πρωινό «peak» → ελαφρά χρόνια φλεγμονή.
     
     
3. Μεταβολικές αλλαγές
   
   
   • Αύξηση βάρους, ινσουλινοαντοχή· γνωστοί παράγοντες κινδύνου μαστού.
     
     
4. Επιγενετικές τροποποιήσεις
   
   
   • Νέα δεδομένα δείχνουν μεταβολές στην έκφραση γονιδίων επιδιόρθωσης DNA (CLOCK, PER).
     
     

Ποια είναι η «επικίνδυνη δόση» νυχτερινής εργασίας;

Δεν υπάρχει απόλυτο «κατώφλι», μα στις περισσότερες μελέτες:

• > 3 νυχτερινές βάρδιες/εβδομάδα και
  
  
• > 10 συνεχόμενα έτη
  
  

φαίνεται να αυξάνουν αισθητά τον κίνδυνο. Η επίδραση είναι αθροιστική∙ όσο νωρίτερα ξεκινά και όσο μεγαλύτερη η διάρκεια, τόσο ισχυρότερη η συσχέτιση.

Πρακτικές συμβουλές για γυναίκες που πρέπει να εργάζονται νύχτα

Tip: Αν έχετε επιλογή, προτιμήστε σταθερό νυχτερινό πρόγραμμα αντί εναλλαγής ημέρας-νύχτας· το σώμα συνηθίζει ευκολότερα στην «αντιστροφή» παρά στο συνεχές πήγαινε-έλα.

Συχνές ερωτήσεις στο ιατρείο

❓ Να ζητήσω αλλαγή βάρδιας αν έχω οικογενειακό ιστορικό;
Είναι λογικό αίτημα. Εξηγήστε στον εργοδότη ότι έχετε τεκμηριωμένα υψηλότερο κίνδυνο· συχνά υπάρχουν ρυθμίσεις CSR για «ευαλωτούς εργαζομένους».

❓ Με βοηθούν τα συμπληρώματα μελατονίνης;
Μπορούν να βελτιώσουν τον ύπνο, όμως η αντικαρκινική τους δράση δεν έχει αποδειχθεί. Χρησιμοποιήστε τα μόνο περιστασιακά και πάντα μετά από ιατρική συμβουλή.

❓ Σε πόσο καιρό «σβήνει» ο πρόσθετος κίνδυνος αν αλλάξω ωράριο;
Στις μεγάλες μελέτες, ο κίνδυνος φαίνεται να μειώνεται σταδιακά μέσα σε 5-10 χρόνια μετά τη διακοπή των νυχτερινών βαρδιών.

Συμπέρασμα

Η νυχτερινή εργασία δεν καταδικάζει μια γυναίκα σε καρκίνο του μαστού. Προσθέτει, όμως, έναν διαχειρίσιμο παράγοντα κινδύνου. Με ενσυνείδητες αλλαγές στον τρόπο ζωής και, κυρίως, με συστηματικό προληπτικό έλεγχο, μπορούμε να αντισταθμίσουμε σε μεγάλο βαθμό τις ορμονικές ανατροπές που προκαλεί το «ανάποδο ρολόι».

Είμαι εδώ για εσάς

Εάν εργάζεστε νύχτα και ανησυχείτε για τον κίνδυνο μαστού, ελάτε να σχεδιάσουμε μαζί ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα πρόληψης και συμβουλών.

Τηλέφωνο: 2310 919 640
Διεύθυνση: Πλ. Αριστοτέλους 4, Θεσσαλονίκη
Email: info@mastologoi.gr

Με εκτίμηση,
Βλάσιος Τσαντήλας
Χειρουργός Μαστού – Μαστολόγος
Στρατιωτικός Ιατρός ε.α. | Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ

Όταν το πρόγραμμα εργασίας πάει κόντρα στη φύση, η πρόληψη γίνεται διπλά απαραίτητη.